Park Sun-tae, Giáo sư danh dự Đại học Quốc gia Trujillo, Peru (chuyên gia Mỹ Latinh, Hành chính viên dịch thuật ngoại ngữ tiếng Tây Ban Nha)
Dù năng lực công nghệ và sức cạnh tranh về giá của doanh nghiệp Hàn Quốc có xuất sắc đến đâu, nếu không truyền tải chính xác nội dung đó đến cơ quan mời thầu nước ngoài thì rất khó được đánh giá đúng mức. Trong đấu thầu quốc tế, dịch thuật không đơn thuần là dịch vụ ngôn ngữ, mà là công việc cốt lõi có thể chi phối tư cách dự thầu, đánh giá kỹ thuật, trách nhiệm hợp đồng và cả kết quả trúng thầu.
Trong thời gian dài làm việc ở lĩnh vực ngoại giao và kinh doanh quốc tế, tác giả đã tiếp xúc với nhiều văn kiện hiệp định và hồ sơ đấu thầu nước ngoài. Trong các hiệp định ngoại giao, đôi khi phải đàm phán rất lâu chỉ để thay đổi một từ, một dấu phẩy, một số điều khoản, vì sự khác biệt nhỏ về câu chữ có thể làm thay đổi phạm vi nghĩa vụ của quốc gia và doanh nghiệp.
Hồ sơ đấu thầu quốc tế cũng vậy. Có lần, theo yêu cầu của một doanh nghiệp trong nước, tác giả đã thuyết phục cơ quan liên quan tại địa phương gia hạn thời hạn nộp hồ sơ thầu — điều không hề dễ dàng. Doanh nghiệp thức trắng đêm soạn hồ sơ đề xuất và nộp đúng hạn, nhưng phản ứng của phía chủ đầu tư địa phương lại nằm ngoài dự đoán.
"Thật sự không hiểu đang nói gì." Không phải vì công nghệ của doanh nghiệp kém, mà vì nội dung hồ sơ không được truyền đạt đúng trong quá trình dịch thuật. Đây là trường hợp thất bại về dịch thuật kéo theo thất bại về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Đa số các nước Mỹ Latinh dùng tiếng Tây Ban Nha, nhưng thuật ngữ pháp lý, hành chính, đấu thầu, kỹ thuật lại khác nhau theo từng nước. Một thuật ngữ quen thuộc ở Mexico có thể mang nghĩa khác khi đến cơ quan mời thầu ở Colombia hay Peru. Vì vậy, chỉ giỏi tiếng Tây Ban Nha không đồng nghĩa với việc có thể xử lý chính xác hồ sơ thầu ở mọi quốc gia Mỹ Latinh.
Vấn đề lớn hơn là quá trình dịch thuật bị chia cắt thành nhiều công đoạn rời rạc. Hồ sơ mời thầu (RFP) viết bằng tiếng địa phương được dịch sang tiếng Hàn, doanh nghiệp Hàn Quốc dựa vào bản dịch đó soạn hồ sơ đề xuất bằng tiếng Hàn. Sau đó, hồ sơ đề xuất đồ sộ được chia cho nhiều người dịch ngược lại sang tiếng địa phương. Trong quá trình này, khái niệm cốt lõi mà bên mời thầu sử dụng bị chuyển thành cách diễn đạt kiểu Hàn Quốc, rồi khi dịch ngược lại tiếng địa phương lại biến thành một thuật ngữ khác. Từng câu riêng lẻ có thể đọc tự nhiên, nhưng trong toàn bộ văn bản, cùng một công nghệ hay hệ thống lại bị diễn đạt bằng những thuật ngữ khác nhau.
Việc có nhiều người cùng dịch không phải là vấn đề. Điều quan trọng là có người phụ trách tổng thể, hiểu toàn bộ dự án và yêu cầu của bên mời thầu hay không. Hồ sơ đấu thầu quốc tế là một hệ thống liên kết chặt chẽ giữa đề xuất kỹ thuật, bảng giá, điều kiện hợp đồng, thành tích doanh nghiệp, học vấn và kinh nghiệm nhân sự, kế hoạch thực hiện dự án. Cần xây dựng bảng thuật ngữ, kiểm tra số liệu và đơn vị, đối chiếu chéo giữa các điều khoản, và so sánh RFP gốc với hồ sơ đề xuất cuối cùng.
Đặc biệt, việc dịch kinh nghiệm nhân sự rất nhạy cảm. "Đã tham gia công việc liên quan" và "phụ trách lĩnh vực đó" hay "chủ trì lĩnh vực đó" là những cách diễn đạt hoàn toàn khác nhau. Trong các gói thầu chấm điểm khác nhau giữa 5 năm và 10 năm kinh nghiệm ở một lĩnh vực cụ thể, sự khác biệt này có thể làm thay đổi kết quả trúng thầu. Người dịch không phải là người bù đắp hay tô vẽ cho sự thiếu sót về năng lực của doanh nghiệp, mà phải là người truyền đạt chính xác sự thật đã được chứng minh để bên mời thầu không hiểu lầm.
Vấn đề tương tự cũng xảy ra với dịch thuật công văn. Nhiều người cho rằng chỉ cần bản dịch có đóng dấu công chứng thì toàn bộ nội dung dịch đều chính xác. Nhưng việc chứng thực bản dịch, hợp pháp hóa lãnh sự (apostille), xác nhận lãnh sự khác với độ chính xác thực chất của nội dung dịch. Có thể cần thủ tục chứng thực về mặt hình thức, nhưng điều đó không có nghĩa là người hiểu ngoại ngữ và lĩnh vực chuyên môn đó đã thực sự xem xét toàn bộ bản gốc và bản dịch.
Ở nước ngoài, mỗi quốc gia đều vận hành chế độ dịch thuật công chứng riêng. Tây Ban Nha có phiên dịch viên tuyên thệ, Peru có phiên dịch viên tuyên thệ công, Colombia có phiên dịch viên chính thức, Mexico có chế độ giám định viên dịch thuật đăng ký tại tòa án. Tên gọi và cách vận hành khác nhau, nhưng điểm chung là đều xác định rõ ràng về mặt thể chế tư cách và trách nhiệm của người dịch.
Hàn Quốc cũng có chế độ Hành chính viên dịch thuật ngoại ngữ — một chứng chỉ quốc gia chuyên môn. Hành chính viên dịch thuật ngoại ngữ có thể xác nhận rằng văn bản do chính mình dịch không sai khác so với bản gốc. Tuy nhiên, vai trò của chế độ này ngay cả trong nước cũng chưa được biết đến rộng rãi, và ở nước ngoài thì nhiều khi hoàn toàn không ai biết đến sự tồn tại của chế độ cấp chứng chỉ này của Hàn Quốc. Kết quả là doanh nghiệp Hàn Quốc dù đã dịch trung thực qua chuyên gia trong nước vẫn có thể phải thuê dịch thuật chính thức lại tại địa phương. Ở những nước có rất ít phiên dịch viên chính thức xử lý tiếng Hàn, công việc dồn vào một số ít người, và việc chuẩn bị thầu có thể bị chậm trễ tùy theo lịch trình của người dịch.
Chính phủ và Bộ Ngoại giao không nên để vấn đề này chỉ là gánh nặng của từng doanh nghiệp riêng lẻ. Cần thông báo cho nước đối tác về cơ sở pháp lý và cách quản lý chế độ Hành chính viên dịch thuật ngoại ngữ, và bắt đầu từ những ngôn ngữ hiếm, cần trao đổi về việc xác nhận chung với phiên dịch viên chính thức địa phương, đơn giản hóa thủ tục đăng ký, khả năng công nhận lẫn nhau có giới hạn. Cơ quan đại diện ở nước ngoài cũng cần nắm bắt có hệ thống về ngôn ngữ, lĩnh vực chuyên môn, khả năng đảm nhận của phiên dịch viên chính thức địa phương và cung cấp thông tin đó cho doanh nghiệp.
Cũng cần chuẩn bị nhân lực dịch thuật cho tương lai. Trước đây, chủ yếu là người Hàn Quốc học ngoại ngữ và nắm vững chế độ địa phương để hoạt động với tư cách phiên dịch viên chuyên nghiệp. Nhưng nay, ngày càng có nhiều du học sinh nước ngoài theo học kỹ thuật, y tế, luật, hành chính và kinh tế tại các trường đại học Hàn Quốc. Nếu họ trở về nước và lấy được chứng chỉ phiên dịch viên công nhận tại địa phương, họ có thể trở thành nhân lực quốc tế quan trọng, hiểu cả thể chế và ngành công nghiệp của Hàn Quốc lẫn nước mình.
Dịch thuật không phải là công việc đơn giản chỉ thay đổi câu chữ. Đó là nền tảng kết nối ngôn ngữ và thể chế, doanh nghiệp và cơ quan hành chính của các quốc gia khác nhau. Để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế của doanh nghiệp trong nước, cần nhìn nhận chế độ dịch thuật công chứng không phải là thủ tục giấy tờ hình thức, mà là hạ tầng của thương mại quốc tế và ngoại giao kinh tế.
Giờ đây cần làm rõ trước tiên trong nước tính chuyên môn và trách nhiệm của Hành chính viên dịch thuật ngoại ngữ, đồng thời xây dựng kênh thể chế để hợp tác với các phiên dịch viên chính thức ở nước ngoài. Dịch thuật đúng nghĩa không phải là chi phí, mà là khoản đầu tư để bảo vệ niềm tin của doanh nghiệp và quốc gia chúng ta.
Tiểu sử chính của tác giả: Chuyên gia Mỹ Latinh (cựu nhà ngoại giao, Giáo sư danh dự Đại học Quốc gia Trujillo, Peru); Hành chính viên dịch thuật ngoại ngữ tiếng Tây Ban Nha; Đại diện Trung tâm Hỗ trợ Hành chính Toàn cầu SEBA
Nguồn: Ajunews, ngày 27/7/2026. Bản gốc (tiếng Hàn): https://www.ajunews.com/view/20260727144337467
